Độc tố của cóc?

            Trong cơ thể cóc chỉ có một số bộ phận chứa độc tố của cóc mà thôi, đó là nhựa cóc (ở tuyến sau tai, tuyến trên mắt và các tuyến trên da cóc), trong gan cóc và trong buồng trứng cóc. Trong thịt cóc không chứa độc tố của cóc.

            Hợp chất Bufotoxin là nhóm các chất độc thấy ở tuyến nhựa sau tai, da và nọc độc của nhiều giống cóc, một số loài lưỡng cư khác và ở một số loài cây và nấm (Siperstein và CS, 1957; Lincoff và Mitchel, 1977; Kibmer và Wichtl, 1986). Thành phần cấu tạo của nó thay đổi cùng với nguồn gốc đặc trưng của độc tố. Thành phần của nó có thể bao gồm: 5-MeO-DMT, Bufagin, Bufotaline, Bufogenine, Bufothionine, Epinephrine, Norepinephrine và Serotonin. Những chất độc tìm thấy ở cóc có thể được chia thành 2 nhóm theo cấu trúc hoá học là: Bufadienolid (là Gylcoside Steroid như Bufotaline, Bufogenine) và Tryptamine (như Bufotenine). Chất Bufagin ảnh hưởng đến tim mạch giống như nhóm Glycoside tim mạch; chất Bufotenine gây ảo giác; chất Serotonin gây hạ huyết áp. Thành phần độc tố thay đổi tuỳ theo loài cóc. Độc tố xâm nhập vào cơ thể là nguyên nhân gây ra ngộ độc cấp tính và thậm chí là tử vong, nhưng không ảnh hưởng đối với một số loài rắn. Độc tố không ảnh hưởng đến da bình thường, nhưng độc tố gây dị ứng, bỏng rát ở mắt, niêm mạc người.

            Tác dụng của cóc đối với sức khoẻ con người?

            - Thịt cóc không chứa độc tố. Thịt cóc rất giầu dinh dưỡng, cao hơn nhiều các loại thịt khác như thịt bò, thịt lợn: có 53,37% protit, 12,66% lipit, rất ít gluxit. Trong protit có nhiều a xít amin cần thiết như Asparagine, Histidine, Tyrosine, Methionine, Leucine, Isoleucine, Phenylalanine, Tryptophan, Cystein, Threonine... Ngoài ra chứa nhiều chất vi lượng như Mangan (2,89 mg) và Kẽm (2,45 mg) trong 100 g thịt cóc (Đỗ Tất lợi, 2005). Thịt cóc đã được đông y và dân gian dùng như một loại thực phẩm bổ dưỡng cho người già, một loại thuốc quý để hỗ trợ, tăng cường dinh dưỡng sau ốm dậy, dùng để điều trị trẻ em suy dinh dưỡng, chán ăn, chậm lớn, gày còm, còi xương, cam tích, lở ngứa trẻ em ... (Nam dược thần hiệu, Tuệ Tĩnh). Thịt cóc sử dụng dưới dạng ruốc, bột để uống, hoặc thịt tươi dùng để chế biến dưới dạng thực phẩm: nấu cháo, làm chả cóc...

            - Nhựa cóc, gan cóc:

            Hợp chất Bufotoxin là thành phần độc tố ở nhựa cóc, sử dụng để kích thích thần kinh, trợ tim mạch nhưng hiện cấm sử dụng, buôn bán vì độc tính và khả năng gây nghiện cho người dùng (Bufotoxin thuộc danh sách thuốc nguy hiểm và cấm sử dụng ở Mỹ ) .

            Trong đông y và dân gian, nhựa cóc, gan cóc được sử dụng để chống sưng, tiêu viêm dưới dạng cao, dùng ngoài da (da chưa bị tổn thương) điều trị nhọt độc, đầu đinh, sưng tấy... Hoặc sử dụng trong các bài thuốc cổ truyền với số lượng rất nhỏ (Bài Lục thần hoàn) hoặc trong những đơn đông y gia truyền để điều trị chứng bệnh tiêu u, tiêu viêm. Hiện nay vẫn chưa có tài liệu nghiên cứu nào chứng minh được việc ăn gan cóc, mật cóc tươi để điều trị ung thư.

            Trong thời gian qua trong thực tế có rất nhiều vụ ngộ độc do độc tố cóc gây ra những tình huống rất thương tâm (Ông làm thịt cóc cho cháu ăn, ông đi viện, cháu bị chết) ở tất cả các vùng miền trong cả nước. Năm 2008 xảy ra 02 vụ với 5 người ăn, 5 người mắc và 1 người chết; 6 tháng đầu năm 2009 xảy ra 02 vụ với 6 người ăn, 1 người chết. Nguyên nhân do ăn thịt cóc bị nhiễm độc tố cóc và có trường hợp do ăn gan, trứng cóc.

            Triệu chứng ngộ độc độc tố cóc biểu hiện cấp tính, xuất hiện từ 1 - 2 giờ sau khi ăn (có thể sớm hơn nếu uống rượu, bia) với các biểu hiện sau:

            - Rối loạn tiêu hoá: Bệnh nhân bị chướng bụng, đau bụng trên rốn; kèm theo nôn mửa dữ dội; có thể bị tiêu chảy.

            - Rối loạn tim mạch: Bệnh nhân hồi hộp, đánh trống ngực, tim đập nhanh; sau đó loạn nhịp tim (ngoại tâm thu thất, cơn nhịp nhanh thất), rung thất, Block nhĩ - thất dẫn đến truỵ tim mạch; huyết áp lúc đầu cao sau đó tụt.

            - Rối loạn tâm thần kinh: Bệnh nhân rối loạn cảm giác (đau như kim chích ở đầu ngón tay, ngón chân, tê môi...), chóng mặt, ảo giác, vã mồ hôi lạnh, tăng tiết nước bọt; có thể khó thở, ngừng thở, ngừng tim.

            - Rối loạn tiểu tiện: Bệnh nhân xuất hiện bí đái, thiểu niệu, vô niệu và nặng dẫn đến suy thận cấp.

            - Một số triệu chứng khác: Bệnh nhân xuất hiện bỏng rát, phù nề niêm mạc, mắt nếu bị nhựa cóc bắn dính vào trực tiếp niêm mạc. 

            Xử trí ngộ độc độc tố cóc?

            Ngộ độc độc tố cóc là ngộ độc cấp tính, tiên lượng rất nặng, tỷ lệ tử vong rất cao. Do đó cần phát hiện sớm, sơ cứu triệt để, cấp cứu kịp thời ở những trung tâm y tế có đủ trang thiết bị và cán bộ chuyên môn có kinh nghiệm mới có hiệu quả.

            - Phát hiện dấu hiệu ngộ độc sớm (người bệnh còn tỉnh táo): Cần gây nôn chủ động; chuyển bệnh nhân nhanh chóng đến cơ sở có điều kiện hồi sức cấp cứu (bệnh viện).

            - Chống rối loạn tim mạch, hô hấp, thần kinh và tiết niệu bằng dịch truyền, thuốc điều trị triệu chứng, thở ô xy, thở máy, máy tạo nhịp, lợi tiểu, lọc thận....

            - Thải trừ chất độc: Rửa dạ dày, uống than hoạt, thụt, tháo...

            Cóc với sức khoẻ của con người bên cạnh những lợi ích là những nguy cơ rất lớn đe doạ tính mạng người tiêu dùng. Chỉ nên sử dụng những sản phẩm của cóc đã qua chế biến dưới dạng thực phẩm, thuốc đã được các cơ quan chức năng cho phép lưu hành; nếu muốn sử dụng thịt cóc để ăn cần loại bỏ cóc tía (cóc có mắt mầu đỏ), thịt cóc theo đúng quy trình (cắt bỏ đầu dưới hai tuyến mang tai, chặt 4 bàn chân, lột da trong chậu nước, khoét bỏ hậu môn, loại bỏ hết ruột, trứng, gan, mật, rửa sạch nhiều lần dưới vòi nước sạch), chỉ lấy thịt, xương để chế biến thành thực phẩm.

Đến thời điểm hiện nay vẫn chưa có nghiên cứu khoa học nào được công bố về việc sử dụng gan, mật, cóc sống để điều trị bệnh ung thư cũng như các bệnh ác tính khác. Do đó không thể mạo hiểm tính mạng để thử nghiệm độc tố cóc có trong gan, mật, cóc sống vì bất cứ mục đích nào đó theo kinh nghiệm dân gian, theo thông tin truyền miệng...