(Medinet TP.HCM) - Đến nay đã là đầu tháng 11, nhưng tại nhiều tỉnh/thành của cả nước, trong đó có TP.HCM, số ca mắc sốt Dengue/sốt xuất huyết Dengue (SD/SXHD) vẫn duy trì ở mức cao và nguy cơ dịch bùng phát mạnh trong 2 tháng cuối năm là rất lớn. Vì vậy, Sở Y tế vừa triển khai kế hoạch phun hóa chất khẩn cấp diệt đàn muỗi nhiễm virus nhằm ngăn chặn sự phát triển và lan rộng của dịch. Với phương pháp phun không gian hóa chất diệt côn trùng dưới dạng thể tích hạt cực nhỏ (ULV), Đợt dập dịch khẩn cấp này sẽ phun bằng máy lớn đặt trên xe ô tô và máy phun đeo vai. ULV là phương pháp sử dụng một lượng nhỏ hóa chất đậm đặc dạng lỏng bằng máy phun chuyên dụng để phu tạo khoảng 80% các hạt hóa chất có đường kính 5-30 micro mét bao trùm không gian được phun. Các hạt hóa chất được phun dưới dạng ULV bay lơ lửng trong không gian khoảng vài giờ, bám vào côn trùng và diệt chúng. Có thể sử dụng các máy chuyên dụng có trang bị đầu vòi ULV: loại cầm tay, đeo vai, máy phun đặt trên ô tô. Biện pháp phun không gian được sử dụng diệt muỗi trưởng thành Ae.aegypti trong phòng chống dịch SD/SXHD. Theo Cục Y tế Dự phòng (Bộ Y tế), công tác phun xịt cần phải thực hiện đúng các yêu cầu sau: Các bước cơ bản - Nghiên cứu và lập bản đồ khu vực phun cẩn thận trước khi phun. - Phun tối thiểu toàn bộ khu vực có bán kính 300 mét quanh nhà bệnh nhân. - Người dân phải được báo để che đậy thức ăn, tắt lửa, sơ tán người và vật nuôi trước khi phun. - Hướng xe hoặc người phun đi ngược chiều gió. Phun bằng máy phun đặt trên xe - Cửa ra vào, cửa sổ các nhà và khu cao tầng trong khu vực phun phải được mở. - Xe phun chạy với tốc độ ổn định 6-8 km/giờ dọc theo các phố. Tắt máy phun hoặc khóa vòi phun khi xe ngừng chạy. - Phun dọc theo các phố thẳng góc với hướng gió. Phun từ cuối gió và di chuyển ngược theo chiều gió. - Những khu vực có các phố song song cũng như vuông góc với hướng gió chỉ phun khi xe chạy ở đầu gió trên đường song song với hướng gió. - Tại những khu vực phố rộng, nhà cửa nằm cách xa trục đường, nên để đầu vòi phun chếch về bên phải của xe và cho xe chạy sát đường. - Tại những nơi có đường hẹp, nhà cửa sát lề đường, đầu vòi phun nên chĩa thẳng về phía sau xe. - Đối với đường cụt thì phun từ ngõ cụt ra ngoài. - Đầu phun chếch 450 so với mặt phẳng ngang để hóa chất được phát tán tối đa. Phun bằng máy đeo phun vai với đầu vòi phun ULV - Mỗi nhóm phun gồm 2 người phun và một người giám sát kỹ thuật. - Mỗi người phun trong 30 phút sau đó chuyển cho người phun tiếp theo. Để đảm bảo an toàn, không phun hóa chất diệt côn trùng khi thấy người mệt mỏi. - Người giám sát theo dõi người phun để phát hiện những sai sót và người phun cần bất cứ sự giúp đỡ nào. - Không phun trực tiếp vào người, chim, cá cảnh và các động vật khác ở trước đầu vòi phun. - Phun ở tốc độ tối đa với đầu vòi số nhỏ (máy Fontan ULV). Dùng đầu vòi nhỏ thích hợp hơn khi người phun di chuyển chậm giữa các nhà. - Đứng trước nhà 3-5 mét phun khoảng 10-15 giây. Hướng đầu vòi trực tiếp vào không gian cửa ra vào đang mở, cửa sổ, mái hiên. Nếu nhà quá rộng thì có thể phun từ trong ra ngoài 2-3 lần cách nhau một lần phun khoảng 10-12 mét. Nếu có điều kiện quay ngược lại, phun vào không gian trước nhà từ 10-15 giây. - Nếu các nhà quá sát nhau thì đầu vòi hướng trực tiếp vào nhà đang mở, đầu vòi hướng lên trên. - Khi di chuyển từ nhà này sang nhà khác, giữ đầu vòi hướng lên trên để phần còn lại của thuốc được phát tán ra khu vực. Không chĩa đầu vòi xuống đất. - Hóa chất diệt côn trùng trong không gian sẽ diệt muỗi khi bay vào vùng phun. Hóa chất bám dính tồn lưu trong vài ngày có thể diệt muỗi đậu nghỉ trong nhà, trên cây cối xung quanh nhà nếu trời không mưa. - Kỹ thuật này cho phép phun một lượng hóa chất diệt côn trùng từ 1-25 gam/phút mỗi nhà. Liều lượng hóa chất phụ thuộc vào tốc độ phun, nồng độ pha thuốc và thời gian phun. Điều kiện phun hóa chất diệt muỗi lý tưởng - Sáng sớm hoặc chiều tối. - Tốc độ gió từ 3-13 km/giờ. - Khi trời không mưa nặng hạt. Số lần phun Một đến hai lần tùy theo kết quả phun. Sau lần phun thứ nhất 1-3 ngày, nếu chỉ số mật độ muỗi vẫn cao hơn 0,5 con/nhà sẽ tiếp tục phun lần 2. Lần phun thứ hai cách lần phun thứ nhất 7-10 ngày. Đánh giá hiệu quả phun chống dịch Thực hiện giám sát muỗi trước và sau khi phun hóa chất diệt côn trùng. Phun hóa chất đạt hiệu quả nếu 1-3 ngày sau khi phun mật độ muỗi Ae.aegypti <= 0,2 con/nhà hoặc trong vụ dịch tỷ lệ muỗi cái đã sinh sản ở mức <= 10% hoặc giảm hơn rất nhiều so với trước khi phun và nhất thiết phải song song với việc giảm các trường hợp nhập viện sau giai đoạn ủ bệnh ở người (khoảng 14 ngày). Một số hóa chất sử dụng phun diệt muỗi truyền SXH Permethrin: Là hóa chất thuộc nhóm prethroid tổng hợp. Công thức hóa học là C21H2003C12. Tính chất lý hóa: dung dịch màu nâu, ít mùi, sản phẩm tinh khiết chứa 93% hoạt tính, ít hòa tan trong nước, hòa tan trong các dung môi hữu cơ: acêton, cồn, xylen. Tác dụng: diệt muỗi và các côn trùng có hại khác. Phun diệt muỗi với liều 0,5g/m2, dưới dạng ULV với liều 5-10g/ha (thực tế phun khoảng 70g/ha). Lamda cyhalothrin (ICON): Là hóa chất thuộc nhóm prethroid tổng hợp. Là dung dịch không màu, không có mùi khó chịu, không tan trong nước, tan trong các dung môi hữu cơ. Tác dụng: dùng để phun diệt muỗi với liều 2g/ha. Aqua-K.Othrin: Thuộc nhóm prethroid tổng hợp. Sản phẩm chứa 2,04% detamethrin. Dung dịch ở dạng nhũ tương. Tác dụng: phun diệt muỗi và các côn trùng khác. Phun dưới dạng ULV ngoài nhà pha hóa chất với nước theo tỷ lệ 1:9, phun với liều 500ml/ha. Phun ULV trong nhà pha hóa chất với nước theo tỷ lệ 1:39 và phun với liều 0,1ml/m3 hoặc 20 - 40 ml cho 1 nhà 20 m2 - 30 m2. Aqua-Resigen: Đây là hóa chất diệt côn trùng tổng hợp có chứa 0,15% S-biosthrin; 10,87% permethrin; và 11,07% piperonyl butoxide. Là nhũ dịch màu trắng. Phun diệt muỗi và các côn trùng khác. Phun dưới dạng ULV ngoài nhà pha hóa chất với nước theo tỷ lệ 1:9, phun với liều 500ml/ha. Phun ULV trong nhà pha hóa chất với nước theo tỷ lệ 1:19 và phun với liều 0,1ml/m3 hoặc 20 - 40 ml cho 1 nhà 20 m2 - 30 m2. Chú ý: Liều phun thực tế theo Viện Pasteur TP.HCM hướng dẫn cụ thể sau khi tiến hành thử hiệu lực bằng phương pháp thử sinh học.